Ομιλία Γεν. Διευθύντριας, κ. Μ. Αντωνάκη, Οικονομικό Φόρουμ Δελφών, 25- 28 Φεβρουαρίου 2016

28.2.2015

Ομιλία Γεν. Διευθύντριας, κ. Μ. Αντωνάκη, Οικονομικό Φόρουμ Δελφών, 25- 28 Φεβρουαρίου 2016

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΜΙΣΗ
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Κυρίες & Κύριοι,

Ευχαριστώ για την τιμητική για μένα πρόσκληση να συμμετέχω σ΄αυτήν τη συζήτηση για το ασφαλιστικό που αποτελεί χρόνια τώρα πρόβλημα και μάλιστα οξυνόμενο και γενεσιουργό – σε ορισμένο βαθμό – αιτία της οικονομικής κρίσης που ταλανίζει τη χώρα. Η μελλοντική μας ανταγωνιστικότητα, το επίπεδο ζωής και η ικανότητα ανάπτυξης εξαρτώνται σημαντικά από την ικανότητά μας να χτίσουμε ένα εφικτό, αποτελεσματικό και βιώσιμο συνταξιοδοτικό σύστημα.

Σε όλες τις ομιλίες μου ξεκινώ λέγοντας ότι, πιστεύω πως η Κοινωνική Ασφάλιση αποτελεί κατάκτηση που πρέπει να διαφυλαχθεί, καθώς είναι το δίχτυ ασφαλείας για κάθε πολίτη. Κατά τη γνώμη μου αυτό το πολύτιμο κεκτημένο δεν έτυχε πάντα του σεβασμού που του αναλογούσε, από κόμματα και κυβερνήσεις, τα χρόνια που προηγήθηκαν και έχασε στο παρελθόν ευκαιρίες για πραγματική μεταρρύθμιση, με αποτέλεσμα να διακυβεύονται συνεχώς τα δύο σημαντικά χαρακτηριστικά του ασφαλιστικού συστήματος, η βιωσιμότητα και η επάρκειά του. ‘Ετσι, συνεχώς περισσότεροι νέοι φοβούνται ότι δεν θα πάρουν σύνταξη.

Σήμερα το ασφαλιστικό είναι πάλι στο προσκήνιο του ενδιαφέροντος, καθώς οι κρίσιμες αποφάσεις που δεν λήφθηκαν τα χρόνια της ευδαιμονίας, πρέπει να ληφθούν κατά πιεστικό και οδυνηρό τρόπο τα χρόνια της οξύτατης οικονομικής κρίσης. Μια ασφαλιστική μεταρρύθμιση τώρα, δεν είναι απλά χρήσιμη. Είναι αναγκαία και πρέπει να είναι ουσιαστική.

Τα τελευταία 5 χρόνια έγιναν πάνω από 10 αλλαγές στο συνταξιοδοτικό σύστημα, όλες με κοινό στοιχείο την περικοπή παροχών, κυρίως μεσαίων και μεγάλων συντάξεων. Πρόκειται για σημαντική πτώση συντάξεων (αν και σε χαμηλότερο βαθμό απ΄αυτήν των μισθών). Η συνταγή μέχρι τώρα είναι απλή. Περικόπτουμε παροχές και προχωρούμε. Το σύστημα ισορροπεί για λίγο και ύστερα από λίγο αποσταθεροποιείται. Το καθοδικό spiral συνεχίζεται και κάθε φορά η ισορροπία επιτυγχάνεται σε χαμηλότερο σημείο. Δεν εξασφαλίζουμε έτσι ούτε τη βιωσιμότητα ούτε την επάρκεια. Αποτυγχάνουμε να λύσουμε το συνταξιοδοτικό πρόβλημα, ένα πρόβλημα, τις πραγματικές διαστάσεις του οποίου, μεγάλο μέρος των πολιτών που αγωνίζονται για τα δικαιώματά τους αγνοεί. Δικαιώματα που κανείς δεν τα αμφισβητεί αλλά και κανείς δεν μπορεί πλέον να ικανοποιήσει. Ένα πρόβλημα για το οποίο η συζήτηση είναι πολλή αλλά η υπεύθυνη ενημέρωση λίγη.

Το ασφαλιστικό είναι υπαρκτό πρόβλημα παγκόσμια κυρίως λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, της τεράστιας δημογραφικής μεταβολής που προέρχεται από τη σημαντική αύξηση του προσδόκιμου ζωής και την υπογεννητικότητα. Ζούμε περισσότερο, πρέπει να αποταμιεύουμε περισσότερα για τα γηρατειά μας που θα διαρκούν πολλά χρόνια. Η συνταξιοδοτική μας αποταμίευση πρέπει να αυξηθεί. Αυτό ισχύει γενικά και ανεξάρτητα από όποιο σύστημα χρηματοδότησης και αν χρησιμοποιείται (αναδιανεμητικό ή κεφαλαιοποιητικό). Φυσικά στη χώρα μας, πέραν της γήρανσης, είχαμε πρόσθετα προβλήματα (πρόωρες συνταξιοδοτήσεις, χαριστικές ρυθμίσεις, υψηλά ποσοστά αναπλήρωσης, οικονομική κρίση, εισφοροδιαφυγή, αδήλωτοι εργαζόμενοι, PSI, ανεργία κ.λπ.) που επιδείνωσαν περαιτέρω το οξύ πρόβλημα που προκαλεί η γήρανση του πληθυσμού.

Φθάνουμε έτσι, σε μια κατάσταση πραγμάτων όπου σταδιακά και αναπότρεπτα :

  • Ανατρέπεται πλήρως η σχέση εργαζομένων προς συνταξιούχους. Δημιουργούνται ελλείμματα στη χρηματοδότηση του συστήματος που πρέπει να καλύπτει το Δημόσιο σε βάρος άλλων προτεραιοτήτων (π.χ. παιδεία, ανάπτυξη, απασχόληση, υγεία) ή σε αύξηση του χρέους.
  • Ανατρέπεται η σχέση εισοδήματος από σύνταξη προς το εισόδημα από εργασία (42% το 2008, 67% το 2014). Αυτό συνεπάγεται ότι η χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος επιβαρύνει συνεχώς περισσότερο την υπόλοιπη κοινωνία.

Η πραγματικότητα είναι ότι έχουμε μια μεγάλη πάλη στην κοινωνία ανάμεσα στους εργαζόμενους που παράγουν εισόδημα και στους συνταξιούχους που έχουν δικαίωμα μέσω της συνταξιοδότησης στο παραγόμενο εισόδημα. Όταν 1,3 εργαζόμενοι πρέπει να χρηματοδοτήσουν τη σύνταξη ενός συνταξιούχου (πράγμα αδύνατο), αυτό σημαίνει πίεση εισοδημάτων προς τα κάτω αλλά και υψηλότατες κρατικές δαπάνες που συμβάλλουν στην ύφεση, την ανεργία και την αύξηση φορολογίας. Η ικανοποίηση δικαιωμάτων παλαιότερων γενεών σημαίνει εξαιρετικά στενότερες προοπτικές εργασίας και συνταξιοδότησης των παιδιών μας. Παιδιά που θα πληρώνουν υψηλές εισφορές από τους μισθούς φτώχειας και θα παίρνουν πολύ χαμηλότερες παροχές.

Σήμερα που σημαντικό μέρος του μεγάλου κεφαλαίου που λέγεται εμπιστοσύνη προς το Κράτος έχει τρωθεί διαχρονικά, χρειαζόμαστε, περισσότερο από ποτέ, τη γνώμη των πραγματικά ειδικών, εκείνων που έχουν την εμπειρία πολλών μεταρρυθμίσεων, των οικονομικών μεγεθών και των αλληλοεξαρτήσεών τους. Σ΄ ένα κόσμο όπου το κοινωνικό, οικονομικό και εργασιακό μοντέλο αλλάζει δεν μπορεί το ασφαλιστικό σύστημα να μην προσαρμόζεται σ΄ αυτά και να συνεχίζει να είναι το τυχαίο αποτέλεσμα μεταξύ ισορροπίας διεκδικήσεων όσων έχουν την ισχύ να επιβάλουν τις απόψεις τους.

Στο σημείο που έχουμε φθάσει οι αλλαγές που απαιτούνται πλέον στο ασφαλιστικό σύστημα δεν μπορεί να είναι μόνο παραμετρικές (αν και είχαν και αυτές τη χρησιμότητά τους). Χρειάζεται επανασχεδιασμός και ριζική αναμόρφωση του συνταξιοδοτικού συστήματος ώστε να μην εξαντλείται τούτο μόνο στην Κοινωνική Ασφάλιση.

Η πολιτεία έχει ευθύνη να μελετήσει επιτέλους με σοβαρότητα τις λύσεις που έχουν δοθεί σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο υπό τον γενικό τίτλο «σύστημα 3 πυλώνων». Πρόκειται για ένα σύστημα συντάξεων από κοινωνικούς και ιδιωτικούς φορείς που συνδυάζει αναδιανεμητικό και κεφαλαιοποιητικό σύστημα και επιτρέπει καλύτερη διασπορά δημογραφικών και οικονομικών κινδύνων.

Τόσο η Ευρωπαϊκή αλλά και η διεθνής πρακτική όσο και οι υποδείξεις όλων των Ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών που ασχολούνται με το συνταξιοδοτικό ζήτημα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ο.Ο.Σ.Α., Παγκόσμια Τράπεζα) συγκλίνουν στην υπόδειξη για συμπλήρωση των μειούμενων συντάξεων από την κοινωνική ασφάλιση με συμπληρωματικές συντάξεις που θα προκύπτουν από ιδιωτικά συμπληρωματικά σχήματα συνταξιοδότησης 2ου και 3ου πυλώνα (ήτοι ομαδικά επαγγελματικά ταμεία που συνδέονται με την εργασία και ιδιωτική προαιρετική αποταμίευση). Σχήματα που λειτουργούν με το κεφαλαιοποιητικό σύστημα.

Χαρακτηριστικό της σημασίας που αποδίδουν τα ευρωπαϊκά όργανα στην αύξηση της συνταξιοδοτικής αποταμίευσης είναι και ο σχεδιασμός και η προώθηση νέων πανευρωπαϊκών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων.

Μήπως έχει φθάσει η ώρα να αφήσουμε στην άκρη ιδεοληψίες και να εξετάσουμε με γνώση μια ευρύτερη ασφαλιστική μεταρρύθμιση με διεύρυνση του συνταξιοδοτικού συστήματός μας και πέραν της κοινωνικής ασφάλισης;

Να μιλήσουμε για μια νέα συμφωνία δημοσίου και ιδιωτικού τομέα χρησιμοποιώντας τη διεθνή εμπειρία;

Να μιλήσουμε για ένα συνταξιοδοτικό σύστημα που δεν θα επιβαρύνει τον κρατικό προϋπολογισμό ούτε τις δυνατότητες απασχόλησης;

Αν δεν το κάνουμε τώρα, πότε;

Πρέπει η πολιτεία να δώσει με υπευθυνότητα το στίγμα μιας νέας κουλτούρας συνταξιοδοτικής αποταμίευσης και οικονομικού προγραμματισμού στους πολίτες που πρέπει να πάρουν ένα μέρος της λύσης στα χέρια τους.

Η Ασφαλιστική Αγορά, μια αγορά με τεχνογνωσία στις συντάξεις, αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο και εποπτεία, έχει, χρόνια τώρα, προτάσεις που έχουν δοκιμαστεί με επιτυχία σε άλλες χώρες. Προτάσεις που αναφέρονται στο ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει τόσο στην επαγγελματική ασφάλιση το θεσμικό πλαίσιο της οποίας πρέπει να αναμορφωθεί για να λειτουργήσει σωστά, όσο και στον παραδοσιακό της ρόλο στον 3ο πυλώνα της προαιρετικής ασφάλισης που πρέπει να αναπτυχθεί.

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΝΤΩΝΑΚΗ
Γενική Διευθύντρια